دستبند، پابند و لباس زندان

By Irani, in يادداشت ها on . Tagged width: , ,

Nasrin-sotoudeh-saham-news» عیسی سحرخیز

بیان خاطره‌ی زندان نسرین ستوده با تکیه بر موضوع «زدن دستبند به زندانیان سیاسی»، در شرایطی که دزدان بیت‌المال و مفسدان اقتصادی نزدیک به حاکمیت یا آزادانه با وثیقه‌های میلیاردی ناشی از پولشویی در جامعه می‌گردند یا اگر هم زندانی می‌شوند از پوشیدن لباس زندان و زدن دستبند و پابند معاف هستند، مشروعیت این اقدام غیرانسانی را بار ديگر زیر سوال برده است.

این زن شجاع که خود در جایگاه وکیل مدافع بارها با این اقدام‌های غیرقانونی مخالفت ورزیده و تا پای بازداشت رفته است، اکنون یک‌روز پس از پایان دادن به تحصن حق‌طلبانه‌ی خود در برابر کانون وکلای دادگستری، شرح داده که چرا و چگونه پیش و پس از برگزاری دادگاه خود تن به این کار داده است؛ آن‌هم در شرایطی که نه اهل فرار کردن بوده و نه در برابر نگهبانان قلچماق توان و امکانش را داشته است.

این اقدام از سر اکراه که فرصت ديدار فرزندان بسیاری از زندانیان سیاسی و عقیدتی را سلب کرده و می‌کند، در اين مورد خاص هم باعث شد که کودکان خردسال خانم ستوده نتوانند ازامکان برگزاري دادگاه براي ملاقات استفاه کنند- چون پدر خانواده مصلحت نديده بود که فرزندان شاهد تخفيف و تحقير برنامه‌ریزی شده‌ی مادر توسط مقام‌هاي امنيتي و قضايي باشند:

«…اولین‌بار بود که به دستانم دستبند می‌زدند. در طول راه و در ماشینی که ما را به دادگاه می‌برد، دستانم را بالا نگه داشتم و در هنگام پیاده شدن از ماشین نیز با دستان رو به بالا پیاده شدم و مسیر خیابان را تا کانون وکلا طی کردم. در کانون همسر و خواهرم منتظرم بودند. آن‌ها به محض دیدن من برآشفته شده بودند و من که از درگیری با افسر مربوطه می‌آمدم و علاوه بر آن مانند هر زندانی دوست داشتم به خانواده‌ام آرامش دهم، آن‌ها را به آرامش دعوت کردم و بلافاصله از رضا(خندان) پرسیدم بچه‌ها را نیاوردی؟ او با اشاره به دستبند من گفت به همین احتمالات نیاوردم، چون احتمال می‌دادم تو را با دستبند بیاورند و من به نشانه تأیید تصمیم عاقلانه‌ای که گرفته بود، سر تکان دادم.»

اين تنها يک روي سکه‌ی اين ماجراست. تصور کنيد زنداني سياسي- عقيدتي مرد يا زنی را که به مراجع قضايي يا مراکز درماني اعزام شده است و خانواده وقتي با او مواجه مي‌شوند که لباس بد شکل و بدقواره‌ی زندان را به تن دارد و علاوه بر دستبند، پابندی سنگین نيز او را به سارقان مسلح يا مجرمان خطرناک شبیه کرده است.

پس از این دیدار، گاه تا آخر عمر تصويري از پدر يا مادر در ذهن فرزند حک مي‌شود که گاه تنها روان‌کاوان قادر هستند بخشي از آن را بزدايند و کابوس ناشی از آن را درمان کنند. اين همان مشکلي است که در اغلب اوقات در زمان ملاقات کابینی – از پشت شيشه‌هاي کثیف و کدر براي فرزندان خردسال به ويژه در ديدارهاي اول- پيش مي‌آيد و آن‌ها به دليل بيم و هراس ناشی از مصائب روز ملاقات، خود را به خواب می‌زنند و از رختخواب بیرون نمی آیند، از صبح زود گريه و زاري سر می‌دهند، يا خواهش و التماس می‌کنند که با دیگر بستگان به ديدار والدين خود نروند. همان وضعیتی که از سر اتفاق پسرخردسال خانم ستوده سال‌ها با آن مواجه بوده است.

بد نيست به خاطره‌اي اشاره کنم از ماجراي پابند تا به دستبند هم برسم که محسنی اژه‌ای تاکید دارد امثال رحیمی معاون دولت احمدی‌نژاد به این دلیل از بستن آن‌ها معاف‌اند که مشخص است فرار نمی‌کنند!

در زمان برگزاري دادگاهم در ۲۷ تيرماه ۸۹ – حدود يک سال پيش از دادگاه خانم ستوده که آن زمان وکيل مدافع اصلی‌ام بود- آن‌گاه که موضوع زدن دستبند و پابند مطرح شد، بر اساس سناريويي که در ذهن داشتم با هر دو مورد موافقت کردم. این همان کاری بود که در زمان رفتن به بيمارستان امام خميني براي درمان و بستري شدن، در مرحله‌اي داوطلبانه پذيراي اين اقدام غيرانساني شدم. در هر دو مورد هدفم اين بود که در فرصتی مناسب عکسي تاريخي گرفته شود و خبري اثرگذار تهيه گردد تا در زمان لازم به عنوان یکی از اسناد نقض گسترده‌ی حقوق بشر در جمهوری اسلامی مورد استفاده قرار گيرد.

البته در آن زمان اين سناريو در ابتدا آن‌گونه که نوشته شده بود اجرا نشد و تبديل گشت به يک نوع بداهه‌پردازي که نسرين ستوده هم يکي از بازيگران اصلی آن بود:

1- با نزديك شدن به اين مكان(درب پاركينگ غربي دادگاه انقلاب) هر چه چشم انداختم نه از عكاس و خبرنگار اثري ديدم و نه از رويا و مهتاب و… اولين صحنه سناريوي طراحي شده بد از كار درآمد. من با پابند از ماشين خارج شدم اما شاهد و ناظري وجود نداشت و وسيله‌اي براي ثبت آن. نه مي‌شد از پابند عكسي گرفت و نه از ريش و موي بلند من كه به رويا قول داده بودم بعد از گرفتن عكس(پس از یک‌سال) آن‌ها را كوتاه خواهم كرد و به حالت عادي برخواهم گرداند.

2- با پاهاي كشان كشان و سنگين از پابند در حال وارد شدن به محوطه دادگاه بودم كه مامور مربوطه به سرباز و مامور مراقب دستور باز كردن آن را داد. البته خودشان هم به مقررات وارد بودند و در حال بيرون آوردن كليد قفل، براي باز كردن پابند. هر چه اعتراض كردم كه چرا پابند را باز مي‌كني، جواب دادند كه دستور است، دستور قاضي كه زنداني با پابند به دادگاه نيايد….

3- (در جریان مشاجره‌های درون دادگاه) وقتی بحث پابند پيش آمد و من معترض شدم به اين اقدام قاضی، احمدزاده خود را غيرمقصر معرفی کرد. در اين‌جا بود که خانم ستوده چون بازيگري ماهر كه گويا از ماجرا بي‌اطلاع بوده است، به ميان بحث ما آمد كه «پابند زده‌اید؟ کار خلاف قانون كرده‌ايد؟ من شكايت مي‌كنم و…». او در نهايت شكايت نامه‌ی کتبی‌اي هم در این رابطه ارائه داد. من هم گفتم كه اگر شما در اين ماجرا كاره‌اي نيستيد و مي‌گوييد مسؤولان زندان مقصرند، چرا دستور باز كردن پابند را داده‌ايد و اجازه نداده‌ايد با پابند وارد ساختمان شوم. او مانده بود كه چه بگويد كه ما از طرف ديگر وارد نشويم و به گونه‌اي دیگر يقه‌اش را نگيريم.

4- داستان پابند در پايان دادگاه هم به گونه‌اي ديگر به ميان آمد. آن زماني بود كه رئيس دادگاه اجازه‌ی پنج دقيقه‌اي براي ملاقات با رويا و مهتاب داد. تازه آن‌ها از راه رسيدن بودند و رويا داشت به من شيريني و آب تعارف مي‌كرد كه مامور مراقب گفت زمان ملاقات تمام شده است و بايد پابند بزنيم و برگرديم. ستوده وسط پريد كه حق پابند زدن غيرقانوني است! ناگهان مردي چهار شانه و كوتاه و خپلی كه بي‌سيم دستش بود خود را وارد معركه كرد كه «چه حقي داريد مي‌گوييد پابند نزنند و…» ستوده گفت که من وكيل ايشان هستم و شروع كرد صدايش را بالا بردن كه من به وسط معركه پريدم و… «اجازه پابند زدن نمي‌دهم. اصلا به زندان با پابند برنمي‌گردم». در اين ميان جمعيت موجود راهرو و در سالن‌هاي كناري به محل صدا و جروبحث شديد آمدند و تجمع زيادي دور ما شكل گرفت. سخنان بلند و حرف‌هاي تند من، مرد مدعي سرنگهباني را به گونه‌اي فراري داد و مدتي از صحنه غيب شد…

5- هرچند که به دلیل اعتراض‌های شدید موضوع زدن پابند در زمان بازگشت منتفی شد، اما جر و بحث من با آن مرد خپل بی‌سیم به دست که در حیاط دادگاه باز ظاهر شده بود، بار دیگر بالا گرفت و به فحش و فحش کاری کشید تا عجله کنند هر چه زودتر از شر ما راحت شوند؛ اقدامی که به باز شدن در بزرگ ماشین رو دادگاه انجامید و فرصتی برای گرفته شدن آن عکس تاریخی، توسط دوربین تلفن همراه مهتاب از بین دو لنگه‌ی در دادگاه انقلاب.

حال بازگردم به ماجراي دستبند و دستبند زدن و بازگويي خاطره‌اي ديگر. پيش از برگزاري دادگاه، به دليل آن که نمي‌دانستم چه مدت طول خواهد کشيد و مشکل افراد هم سن و سال من در زمان ارائه‌ي دفاعيه چه بلايي سرم خواهد آورد-ـ به ويژه که بحث احتمال ابتلا به سرطان پروستات هم در آن مقطع به صورت جدي مطرح بود-ـ از مامور مراقب خواستم که اجازه‌ي رفتن به دستشويي را بدهد.

صحنه‌اي که بیان خواهد شد، برآمده از ماجرایی است که اتفاق افتاد و گفت‌وگويي که شکل گرفت. آن را از روي يادداشت‌هاي روزانه زندان شرح مي‌دهم تا بتوانم به قسمت نتيجه‌گيري برسم که ضرورت زدن دستبند را تنها در خصوص برخي از مجرمان توجيه مي‌کند، همان‌گونه که در مقطعي در زندان‌های اوین و رجایی‌شهر پذيرفته شد که زندانيان سياسي مستثني باشند؛ دست‌کم افراد شناخته شده جنبش سبز:

ماموران ابتدا از دادن مجوز امتناع مي‌كردند، اما وقتی نام این بیماری خاص مردان را شنيدند و امکان طول كشيدن دادگاه، رضايت دادند. در معيت دو تن از آنان به توالت رفتم كه رفتاري بسيار سخت‌گيرانه‌تر از گذشته داشتند. پيش از آن‌كه دستبندم را بگشايند، مامور مراقب وارد توالت شد و به بازرسي گوشه و كنار و تمام زوایای آن پرداخت. بيرون كه آمد دستور گشودن دستبند را داد و زدن پابند. وارد توالت شدم و براي جلوگيري از نجس شدن به ناچار مجبور شدم حلقه‌ها و زنجیر بلند پابند را در دستم بگيرم و… زمانی که از توالت خارج شدم مامور مراقب در توجیه اين نوع رفتار خود گفت: «دستور رفتار بهتر با شما در مقایسه با دیگر زندانیان را داشتيم كه اجازه داديم، والا…» بعد از عذرخواهي مجدد تعريف كرد كه چندي پيش ماموري زنداني‌ای را به دادگاه آورده، چون از قبل سلاح توسط دوستان متهم در توالت جاسازي شده بود، زنداني با تيراندازي به سمت ماموران توانسته بود بگريزد.»
Isa-saharkhiz-saham-news«گريختن» و «فرار» واژه‌اي بود که پس از انتخابات خرداد ۸۸ و بازداشت‌های گسترده‌ی فعالان سیاسی، کنش‌گران اجتماعی، وکلا و روزنامه‌نگاران، کم کم از قاموس مکالمات نگهبانان و مسئولان زندان در خصوص متهمان سياسي حذف شد، به ويژه در سطوح بالا. برعکس، اگر زماني سربازي جوان يا ماموری تازه وارد در خصوص زدن دستبند و پابند سخت‌گيري می‌کرد يا بحث فرار آن‌ها را مطرح مي‌ساخت، اين مقام‌هاي مافوق زندان بودند که گاه تشر مي‌زدند: «فلاني که اهل گريختن نيست، سخت نگيريد!»
با این وجود، ماجرایی پشت پرده در جریان بود که باعث مي‌شد مقام‌هاي اطلاعاتي وامنيتي يا مسئولان قضايي و دادستاني که خود بهتر از هر کسي آگاه بودند که زندانيان سياسي از جمله نسرين ستوده اهل فرار نيستند، براي انجام اين رفتار غيرانساني ديگر «مامور معذور» را زير فشار گذاردند. آن‌ها خوب مي‌دانستند که اگر اين افراد قرار بود که از بازداشت هراسي به دل راه دهند يا از زندان رفتن بترسند که داوطلبانه به پيشواز خطر نمي‌رفتند و سر درون دهان شير نمي‌کردند و براي دفاع از حقوق ملت زندگي خود و خانواده‌اشان را به داو نمي‌گذاشتند.

اين نکته‌اي بود که با گذشت زمان هرچه بيشتر اثبات شد، به گونه‌اي که به نوعي طنز گزنده در زندان و بین زندان‌بان‌ها تبديل گرديد که «اين افراد حتي اگر در زندان هم باز باشد بيرون نمي‌روند و اگر خارج زندان باشند خودشان برمي‌گردند»، چون مي‌دانند که اين اقدام مي‌تواند ترفندي از جانب حاکميت براي بي آبرو کردن آن‌ها باشد و دميدن در بوق‌هاي تبليغاتي که فلاني فرار کرد!

اما این پرسش مطرح است که چرا در اين شرايط نیز بر زدن دستبند و پابند تاکيد مي‌شده و حتي در سال‌ها و ماه‌هاي اخير که کشتي‌بان را سياستي ديگر آمده بر شدت و حدت اين موضوع نيز افزوده شده است، به گونه‌اي که حاکميت اصرار دارد که در زمان اعزام زندانيان سياسي -ـ عقيدتي به مراجع قضايي و مراکز درماني حتما لباس زندان به تن آن‌ها کنند و حتي دست و پاي آن‌ها به تخت بيمارستان زنجير کنند؟

اصلی‌ترین پاسخي که مي‌توان براي اين اقدام غيرانساني يافت، از جمله اين است که هدف تنها تحقير و تخفيف اين گروه از زندانيان است که به اصطلاح براي حفظ آبرو هم که شده دیگر در اين راه پر خطر قدم نگذارند و دور و بر فعاليت‌هاي سياسي نگردند! اما زهي خيال باطل.

واقعيت اين است که نه لباس راه راه زندان و نه دستبند سخت و پابند سنگین، هيچ‌کدام مانع تلاش و کوشش مردان و زنان متعهدي که در راه حق و آزادي مبارزه مي‌کنند نخواهد شد و سدي در راه اهداف و آرمان‌هاي والاي آن‌ها براي استقرار يک جامعه‌ي آزاد مبتني بر مردم‌سالاري، حقوق بشر و رفاه و امنيت ايجاد نخواهد کرد. برعکس، از دل آن خاطراتی شکل خواهد گرفت و بازگو خواهد شد که به جهانیان نشان خواهد داد که ملت ستم کشیده‌ی ایران با چه افراد ظالمی طرف هستند و با چه رویکردهای غیرقانونی و غیرانسانی نابخردانه‌ای.

برگرفته از: فیس بوک نویسنده