یکشنبه, ۵ خرداد , ۱۳۹۸

اراده ملی، اراده شخصی

منتشر شده در: .

Roohani&obama-saham-news» عیسی سحرخیز

علاوه بر هزاران حسن آقای خامنه‌ای، یک حسن مهم رهبر جمهوری اسلامی آن است که علاقه‌ی فراوان دارد که در زمان حیات خود تاریخ ایران را آن‌گونه که میل دارد بنویسد و آن جور که دلش می‌خواهد تفسیر و تحلیل کند. به این دلیل است که در تاریخ نگاری ایشان در خصوص مذاکرات هسته‌ای و گفت‌وگوی دوجانبه‌ی مستقیم ایران و آمریکا این‌گونه عمل شده تا مبدا مذاکرات مستقیم دو کشور زمان روی کار آمدن دولت محبوب و منتخب وی، محمود احمدی نژاد باشد!

بر این اساس، تلاش شد تنها آن چه که این جریان به اصطلاح پاکدست و سرمست قدرت انجام می‌توانست دهد قابل ثبت در تاریخ باشد. همان افراد ناکارآمد و نالایقی که در جریان یک شبه کودتای انتخاباتی به قدرت رسیدند و کارهای مثبت و اقدام‌های رو به جلوی پیشینیان خود، از جمله اعضای دولت خاتمی و فرد منتخبش به عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی را خراب کردند و خواسته و ناخواسته پل‌های پشت سر را شکستند و زمینه ساز صدور قطعنامه‌های اقتصادی علیه ملت ایران در شورای امنیت سازمان ملل شدند و مایه‌ی فلاکت ملت و بی آبرویی حاکمیت.

این جمله آیت الله خامنه‌ای «در دیدار رمضانی با مسئولان نظام» در تاریخ ۴ تیرماه ۹۴- سه هفته پیش از انعقاد توافقنامه وین- به عنوان ٬تاریخچه‌ی کوتاهی از روند مذاکره با آمریکایی‌ها٬ به خوبی بیان‌گر چنین رویکردی است:

«موضوع مذاکره با آمریکایی‌ها مربوط به زمان دولت قبل است و به فرستادن واسطه به تهران برای درخواست مذاکره مربوط می‌شود. در آن زمان، یک نفر از محترمین منطقه به عنوان واسطه به دیدار ما آمد و به صراحت گفت رئیس‌جمهور آمریکا از او خواهش کرده که به تهران بیاید و درخواست آمریکایی‌ها برای مذاکره را مطرح کند آمریکایی‌ها به این واسطه گفته بودند می‌خواهیم ضمن شناخت ایران به عنوان قدرت هسته‌ای، مسئله‌ی هسته‌ای را حل و فصل کنیم و تحریم‌ها را ظرف ۶ ماه برداریم البته ما به آن واسطه گفتیم به آمریکایی‌ها و حرفهای‌شان اطمینانی نداریم، اما با اصرار آن واسطه، قبول کردیم که این مسئله را یک بار دیگر امتحان کنیم و مذاکرات شروع شد.»

البته روشن است که منظور از نشستن سر میز مذاکره و گفت‌وگوی رو در رو با آمریکا در چارچوب سیاست «نرمش قهرمانانه» تنها با هدف برداشته شدن گزینه‌ی نظامی از روی میز و بازگرداندن ارزهای بلوکه شده نبوده است و بر مبنای این ضرب المثل که «با دست پس می زند و با پا پیش می‌کشد»، گوشه‌ی چشمی هم به مذاکره برای برقراری روابط دیپلماتیک با واشینگتن وجود داشته است.

این امری است که به عنوان فاز دوم این مذاکرات با تمام شعارهای تند و لعن و نفرین‌های روزانه، اما با کاربرد مصرف در داخل نامحتمل نیست. البته قاطبه‌ی ملت ایران هم از آن استقبال می‌کنند. اما نکته‌ی اصلی در این میان نادیده گرفته شدن «اراده ملت» است و زیرپاگذارده شدن مطالبات مردم و قربانی تمایلات فردی و «اراده شخصی» کردن تمامی این درخواست‌ها. این موضوعی است که در دوران اصلاحات به صورت همه جانبه در دستور کار جریان تمامیت خواه قرار داشت و حتی پیش از آن به صورت محدود در زمان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی.

آن زمان تمام تلاش رهبری و نهادهای انتصابی حاکمیت این بود که ابتکار «گفت‌وگوی تمدن‌ها»ی سیدمحمد خاتمی که جهان سر تعظیم در برابر آن فرو آورده بود و بیل کلینتون مصرانه می‌خواست در مقر سازمان ملل بسترساز شکل‌گیری فوری آن میان ایران و آمریکا باشد، به هیچ‌وجه ممکن پیش نرود.

اگر حتی حافظه‌ی تاریخی ملت ایران خراب باشد، اسناد و مدارک فراوان موجود به روشنی نشان می دهد که واقعیت چه بوده و چه نیت‌هایی در پس پرده‌ی چوب لای چرخ گذاردن‌ها، این بازی ضدملی را پیش می‌برده است. از جمله این که آن زمان چه کسی و با چه هدفی اجازه نداد روسای جمهور دو کشور در نیویورک با یکدیگر دست بدهند و حتی یک عکس تاریخی دسته جمعی بگیرند. به گونه‌ای که در آن تصویر عاقبت جای سه نفر خالی ماند، دو دیکتاتور و یک مصلح سیاسی. میلووسویچ، صدام و در کنار آن‌ها سیدمحمد خاتمی.

این همان عکس معروفی است که اگر رئیس‌جمهور ایران در آن حاضر می بود، شانه به شانه‌ی رئیس‌جمهور آمریکا قرار می‌گرفت و به ناچار باید سری به عنوان سلام و احترام تکان می‌خورد، لبخندی رد و بدل می شد و شاید هم دستی به سوی دیگری دراز می‌گردید.

همان زمان بود که تمامی نظرسنجی‌های معتبر بین‌المللی نشان می‌داد که اکثر مردم ایران خواهان بهبود روابط با آمریکا هستند و از میان برداشته شدن دیوار بلند بی اعتمادی و لغو تحریم‌های کاخ سفید. نتایج به دست آمده همگی حاکی از این بود که «در جهان عرب اغلب مردم دشمن آمریکا هستند، اما رهبران کشورها دوست. برعکس، در جمهوری اسلامی ایران اکثر مردم دوستار آمریکا هستند، اما رهبران دشمن!»

به هر حال هرچه که بود آن دوران شانزده ساله، خوب یا بد، با خاتمی یا احمدی‌نژاد، گذشت و در دوران دولت اعتدال و زمان ریاست جمهوری حسن روحانی، گام اول بهبود روابط جمهوری اسلامی با جهان خارج با موفقیت، با فکر و اندیشه‌ی تحسین برانگیز و دستان توانای دیپلمات‌های کارکشته‌ی ایران برداشته شد؛ همان‌هایی که سال‌ها توسط رهبری متهم بودند که قابلیت و توانایی مذاکره با آمریکا را ندارند و اغلب آن‌ها توسط امثال حسین شریعتمداری نماینده‌ی آیت الله خامنه ای در روزنامه کیهان به عنوان «تیم نیویورکی‌ها» مورد اتهام‌های فراوان از جمله مزدوری و جاسوسی قرار می‌گرفتند و باید در «پارکینگ السفرا»ی وزارت امور خارجه می نشستند و دم فرو می بستند.

اکنون می‌ماند گام دوم، اقدام‌های لازم در جریان اجرای این توافقنامه و مذاکرات آینده‌ی واشینگتن و تهران که به فوریت می تواند به مرحله‌ی بهبود روابط سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، ورزشی و… ایران و آمریکا ارتقا پیدا کند و حتی بازگشایی سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌ها و آغاز پرواز مستقیم تهران -ـ نیویورک در جهت تسهیل و تسریع سفر شهروندان دو کشور.

شاید هیچ‌گاه در تاریخ روابط دو کشور شرایط برای شکل‌گیری ارتباطی ریشه‌دار- حتی با پیشینه‌ی ملی و مذهبی – چون امروز فراهم نشده باشد. چه بخواهیم و چه نخواهیم نیاکان باراک اوباما مسلمان بوده اند و نوادگان جان کری ایرانی خواهند بود. یکی پدرش مسلمان آفریقایی است و دیگری دامادش پزشکی ایرانی و نوه‌هایش آمریکایی ایرانی‌تبار. چه بسا که فردا عروس یکی از وزیران دولت حسن روحانی یک دختر تحصیلکرده‌ی آمریکایی باشد و نوه‌هایش ایرانی آمریکایی‌تبار.

این امری بدیهی است که آینده‌ی جمهوری اسلامی از آن نسل‌های جدید خواهد بود، از جمله همین آمریکایی‌های ایرانی‌تبار یا ایرانی‌های آمریکایی‌تبار. نادیده گرفتن این واقعیت‌های تاریخی و چشم بستن دوباره بر روی «اراده ملی» و تاکید مجدد بر «اراده شخصی»- به خصوص تلاش برای نوشتن تاریخ بر اساس تمایلات فردی، – شاید فردا روزی دو جریان جنگ طلب را در برابر همدیگر قرار دهد، با به قدرت رسیدن روسای جمهوری چون احمدی‌نژاد و جورج بوش پسر، و چه بسا بدتر از آن‌ها، رهبران تندرو «داعشی‌های ایران» و لیدرهای رادیکال «نئوکان‌های آمریکا»!