یکشنبه, ۲۶ آبان , ۱۳۹۸

خطر وابستگی منابع آبی به خارج ازکشور

منتشر شده در: .

varedate-Ab-saham-news

کشورايران با داشتن حداقل ۱۵همسايه، بيشترين تعداد همسايه را درجهان پس از کشورهاي روسيه وچين دارد که با تمام همسايه هاي خود نيز مرز مشترک آبي دارد. حدود ۲۲درصد از مرزهاي کشور به وسيله ۲۶ رودخانه کوچک و بزرگ مرزبندي شده است. شرايط اقليمي خشک و بحران آب دراين منطقه، صلح وامنيت پايدار را به شدت تهديد مي کند. با توجه به نيازآبي شديد منطقه، پيش بيني مي شود که بحران آب، عاملي مهم درايجاد تنش ها و تضادهاي آتي خواهد بود. علاوه بر تعدد همسايگان و داشتن مرزآبي با تمام آنها و قرارگرفتن درمنطقه خشک و نيمه خشک دنيا، همسايگي با عراق و افغانستان که سال هاست در شرايط جنگ و ناامني به سر مي برند و به شدت به رودخانه هاي مرزي و بين المللي خود وابسته هستند براهميت اين موضوع افزوده و شرايط مرزي ايران را از منظر هيدروپلتيک و مديريت رودخانه هاي مرزي، بحراني تر کرده است.
علاوه براين، موقعيت ژئوپلتيک و ژئواستراتژيک ايران و قرارگرفتن در بين ذخاير انرژي خليج فارس، درياي عمان و درياي خزر براهميت مسائل هيدروپلتيک ايران افزوده است. علاوه بر موارد اشاره شده، موقعيت متفاوت هيدروپلتيک ايران درشرق وغرب کشور نيز باعث پيچيدگي بيشتر بر مسئله شده است. برخلاف رودخانه هاي شرق کشور، که دراکثرآن‌ها ايران درپايين دست رودخانه قرار دارد، در رودخانه هاي مرزي غرب کشور، ايران دربالادست رودخانه ها قرار گرفته است. اين بدان معناست که ايران هرگونه ادعايي ازکشورهاي بالادست خود درشرق کشور داشته باشد، بايد به بخش زيادي ازآن‌ها درغرب کشور به عنوان کشور بالادست عمل کند.
درسطح جهان رودخانه هاي اردن، نيل، دجله و فرات، آمودريا و سيردريا، و مکونگ جزو پرتنش ترين رودخانه هاي بين المللي شناخته شده اند. قرارگرفتن ايران بين۲حوضه بسيار پرتنش هيدروپلتيک آمودريا- سيردريا از يک سو و دجله – فرات از سوي ديگر و هم‌چنين تنش‌هاي سياسي و بحران هاي ژئوپلتيک در منطقه غرب آسيا(خاورميانه)، پيچيدگي هاي هيدروپلتيک ايران را تشديد کرده است. برخي محققان معتقدند هيچ نقطه اي از دنيا به اندازه آسياي مرکزي(شامل حوضه هاي آبريز آمودريا و سيردريا) مستعد درگيري و تنش بر سر منابع مشترک نيست. درنظر گرفتن مجموعه عوامل ذکر شده بيان‌گراين است که ايران يکي از خاص ترين نقاط دنيا از منظرهيدروپلتيک است که نيازمند مطالعات عميق و جدي دراين زمينه است که متاسفانه درکشور مورد توجه کافي قرار نگرفته است. با توجه به غيريکنواخت بودن پراکنش بارش درايران، مسئله کمبود منابع آب درشرق کشور بسيار بحراني تر ازغرب کشور است. ازاين رو، استفاده از رودخانه هاي مرزي يا واردات آب از کشورهاي همسايه هميشه به عنوان يکي از راه‌کارهاي اين مسئله مطرح بوده است که احداث سد دوستي- پروژه مشترک بين ۲ کشورايران و ترکمنستان- يکي ازاين موارد است. افزايش نيازآبي در شمال شرق کشور به خصوص شهرمشهد و هم‌چنين اقدامات دولت افغانستان در بالادست رودخانه هريرود به ويژه در تکميل سد سلما، نگراني هايي را درجامعه ايجاد کرد و مسئولان را به فکر گزينه هاي ديگراز جمله واردات آب ازکشور تاجيکستان واداشت.
تامين امنيت آبي به عنوان يک پيش نيازالزامي امنيت غذايي وامنيت ملي به يکي ازاصول شناخته شده در مباحث استراتژيک هرکشور تبديل شده است. همکاري ها و مبادلات آبي بين کشورها نمادي ازهمکاري هاي بين المللي و بيان‌گرظرفيت بالقوه منابع آبي است. آب بيش ازآن که مظهرجنگ و تضاد باشد، مي تواند به نماد مشارکت وهمکاري بين دولت ها و ملت ها تبديل شود. اما درکناراين مسئله بايد به اين نکته نيز دقت کرد که اين همکاري ها بايد با مطالعه و درنظرگرفتن تمامي جوانب هيدروپلتيک منطقه و به ويژه وضعيت کشورهاي همکاري کننده در حوضه هاي آبريز بين المللي باشد. گرچه تامين امنيت آبي دومين کلان شهرکشور و منطقه شمال شرق کشور ضروري و انکارناپذير است، ولي بايد اين نکته را نيز درنظر داشت که وابسته کردن امنيت آبي به منابع آبي خارج از کشور در واقع وابسته کردن بخشي ازامنيت آن منطقه است. ازاين رو هرگونه اقدام، طرح و برنامه ريزي در زمينه تامين آب وامنيت آبي درکشور بايد با درنظرگرفتن تمام جوانب اقتصادي، سياسي، اجتماعي، فرهنگي و امنيتي وآشنايي کامل با وضعيت و چشم انداز هيدروپلتيک منطقه انجام شود.

برگرفته از: خراسان