یکشنبه, ۲۶ آبان , ۱۳۹۸

بحران آب درایران؛ محصول ده‌ها سال برنامه‌ریزی نامطلوب

منتشر شده در: .

khoshk-sali-saham-news

» جیسون رضائیان – خبرنگار واشنگتن پست

ایران به سوی یک کم آبی شدید پیش می رود، ولی برای جبران این روند دهها ساله که میزان آب در کشور را به سطوح بحرانی کاهش داده، کار چندانی صورت نگرفته است.

تغییرات در شرایط اقلیمی جهان، یک قرن توسعه لجام گسیخته و اعطای یارانه های سنگین برای آب و دیگر مواد مصرفی، جملگی مسئول وضعیتی هستند که احتمالاً وخیم تر نیز خواهد شد.

معصومه ابتکار – معان رئیس جمهور و رئیس سازمان محیط زیست – به تازگی در سخنانی اظهار داشت:«مصرف آب ما دو برابر استاندارد جهانی است و باتوجه به شرایط کشور، باید این سطح را کاهش دهیم.»
مردم ایران در حال حاضر روزانه به طور میانگین، ۲۵۰ لیتر آب مصرف می کنند. آنها در مقایسه با ساکنان ایالات متحده که با مصرف روزانه حدود ۴۰۰ لیتر بالاترین مصرف در جهان را دارند، آب بسیار کمتری مصرف می کنند. ولی ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه از وفور منابع آب تازه در امریکا و اروپا برخوردار نیستند. آمار درستی از کشورهای عراق و افغانستان – واقع در همسایگی ایران – در دست نیست، ولی میزان مصرف آب در کشورهای دیگر حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز مشابه ایران است – هرچند که آنها از جمعیت بسیار کمتری برخوردارند.

با توجه به این که میزان نزولات جوی در ایران تنها یک سوم میانگین جهانی است، مصرف بیش از حد باعث صدمه زدن به منابع آب موجود در کشور شده است. به موجب یک بررسی انجام شده در سال ۲۰۱۳ میلادی از سوی «موسسه منابع جهانی»، ایران در جمع کشورهای کم آب در رده بیست و چهارم و با خطر بسیار شدید کم آبی در آینده قرار گرفته است.

در حالی که ایران چندین طرح بزرگ شیرین سازی آب را در دست دارد و حتی می خواهد مقداری از آب خود را به کشورهای همسایه بفروشد، تصفیه آب شور تنها راه حل برای مناطق نزدیک به دو منبع اصلی آب شور کشور – یعنی دریای خزر و خلیج فارس – شناخته می شود، زیرا انتقال آب به دوردست ترین مناطق ایران بسیار پرهزینه است.

این چشم انداز به سرتا سر ایران منتقل شده است، زیرا دانشمندان هشدار می دهند که این کشور تا هم اکنون کم آب، با خطر تبدیل شدن به یک بیابان بزرگ مواجه است.

دریاچه نمک ارومیه – واقع در شمال غرب ایران –که زمانی بزرگترین دریاچه از نوع خود در خاورمیانه محسوب می شد، تنها درطول مدت دو دهه به ۵ درصد از حجم آب سابق خود کاهش یافته است. بستر زاینده رود که در قلب ایران جاری بود عمدتاً خشک است، زیرا مسیر آب آن منحرف و در پشت سدها ذخیره شده است تا آب زراعی در سرتاسر کشور را تامین کند.
دریاچه هایی که در حال ناپدید شدن هستند و رودخانه هایی که خشک می شوند، نشانه های ظاهری هستند ولی دلایل ریشه ای که ناشی از شیوه ها و عادات یک عصر سنتی تر و کمتر مکانیزه محسوب می شود، کمتر به چشم می آید.

ناصر کرمی – یک اقلیم شناس فیزیکی که در حال حاضر استادیار دانشگاه برگن نروژ است – می گوید:«ما در ظرف کمتر از ۵۰ سال، حدود ۳۰ درصد از ذخایر آب زیرزمینی خود را استفاده کرده ایم که انباشتن آنها حدود یک میلیون سال به طول انجامیده بود و این شرایط به دلیل توسعه غیر منطقی بدتر و بدتر می شود.»

جمعیت ایران از هنگام انقلاب سال ۱۹۷۹ میلادی به بیش از دو برابر افزایش یافته و از سال ۱۹۰۰ میلادی به این طرف نیز هشت برابر شده است.

به دنبال شش سال پیاپی بارندگی کمتر از سطح متوسط، تعداد اندکی از مقام ها در ایران به عمق مشکل اذعان می کنند و در عوض، راه حل های کوتاه مدت را ارائه می دهند که در مخاطب قرار دادن تاثیرات بلند مدت بر اقلیم وآینده ایران تاثیر چندانی ندارد.

سید حسین هاشمی – فرماندار تهران – در روز بیستم ژوئن در مصاحبه با جهان نیوز اظهار داشت:«من بار ها تکرار کرده ام که اگر مصرف آب در تهران مدیریت شود، ما نیاری به جیره بندی آن در تابستان جاری نخواهیم داشت. اگر مردم فقط ۲۰ درصد از مصرف آب خود را کاهش دهند، هیچ گونه نیازی برای این اقدام نخواهد بود.»

شهر وسیع کرج – واقع در حاشیه تهران با یک جمعیت ۶/۱ میلیون نفری – طی روزهای اخیر طرح جیره بندی آب را اعمال کرد. دیگر شهرهای بزرگ نیز به یقین در روزهای آینده، دست به یک چنین کاری خواهند زد.

در جامعه ای که به اقلام به شدت یارانه ای از جمله آب خو گرفته و هرگز در مورد مدیریت منابع طبیعی خود آموزش درست ندیده است، متقاعد کردن مردم ایران به تعدیل مصرف کار دشواری خواهد بود.

کریمی گفت:«ما درک نمی کنیم که با مصرف امروزی خود، زندگی در آینده را ناممکن می کنیم. ما نباید به هزینه فردا، فقط به فکر زندگی آسوده امروز باشیم.»

وجود شیرهای آب بی حساب و کتاب در بوستان های عمومی که ساعت ها جاری هستند، عادت گسترده استفاده از شیلنگ آب برای شستشو و خنک کردن حیاط های داغ و غبار آلود سیمانی و شیرهای آب در آشپزخانه های سرتاسر کشور که طبق عادت باز می مانند، از جمله نشانه های بی توجه ای مردم ایران به حفظ آب است.

کارشناسان محیط زیست می گویند که هرگونه راه حلی باید فراتراز حفظ آب و شامل یک راهبرد بلند مدت برای جبران خسارات وارده به ذخایر آب زیرزمینی در طول سال های اخیر باشد.
مهدی میرزایی – استاد مدیریت منابع آب در دانشگاه آزاد اسلامی تهران – می گوید:«ما از منابع آب زیرزمینی خود که یک نوع منبع آب پنهان است، بیش از اندازه استفاده کرده ایم. مردم فکر می کنند که می توانند به گونه ای از آن استفاده کنند که گویی یک ذخیره نا محدود به شمار می رود. ما با کمبود شدید آب مواجه ایم ولی می توانستیم مانع این گونه مشکلات شویم و یا حداقل آن که، طرح بهتری را به اجرا درآوریم.»

مشکلات آب در ایران بسیار فراتر از عادات مصرفی روزانه شهروندان ۸۰ میلیون نفری این کشور است. بخش کشاورزی که بر طبق آمار منتشره از سوی «سازمان حفاظت از محیط زیست جمهوری اسلامی» در ماه مه، مسئول ۹۰ درصد از مصرف آب در کشور است نیازمند اصلاح چشمگیر می باشد. برآوردهای دولتی میزان آب هدر رفته در هنگام آبیاری در کشاورزی را ۶۰ درصد نشان می دهد.

بیژن فرهنگ دره شوری – یک فعال ایرانی در عرصه محیط زیست – می گوید:« اجداد ما در طول سه هزار، سال می دانستند کجا کشاورزی کنند و کجا نکنند و می دانستند که چگونه از آب استفاده کنند و زمین های خود را به طور معقول آبیاری کنند. ولی ما تمام تجارب ارزشمند آنها را کنار گذاشتیم و با حفر چاهها، منحرف ساختن رودخانه ها و ایجاد و به حال خود رها کردن سدها، زمین ها و منابع آب را ازبین بردیم.»

—-

برگرفته از: واشنگتن پست

۱۳۹۳/۴/۱۴